Giáo Án Bài 10

Logic Thần Kỳ (Hàm IF)

Hôm nay chúng ta sẽ thổi hồn vào Excel, dạy cho nó biết cách "Tự suy nghĩ" và đưa ra quyết định dựa trên điều kiện của con người.

🎯 Mục tiêu bài học

Hiểu được tư duy logic cơ bản: NẾU điều kiện đúng THÌ làm gì, SAI thì làm gì.
Biết cách viết hàm IF với 3 tham số.
Sử dụng các toán tử so sánh (>, <,=,>=).
Hiểu quy tắc bọc chữ trong dấu ngoặc kép ("").
Nâng cao: Làm quen với tư duy hàm IF lồng nhau (Nested IF) để phân chia nhiều hơn 2 loại kết quả.

⏱️ Thời lượng & Phân bổ

Tư duy Nếu-Thì: 15 phút
Cấu trúc hàm IF: 25 phút
Toán tử so sánh & Dấu "": 15 phút
Hàm IF lồng nhau (Nâng cao): 20 phút
Dự án Dự báo Thời tiết: 45 phút

20 Phút Hoạt động 1: Trò chơi Tư duy NẾU - THÌ

"Cô có một câu hỏi: NẾU hôm nay trời mưa, THÌ các em sẽ ở nhà hay đi chơi? (Ở nhà). NẾU hôm nay trời KHÔNG mưa (Nắng), THÌ các em sẽ làm gì? (Đi chơi).
Đó chính là tư duy lập trình cơ bản nhất thế giới. Chúng ta đặt ra một điều kiện (Trời mưa?), nếu điều kiện đó ĐÚNG, ta làm một việc. Nếu điều kiện SAI, ta làm việc khác."

Khởi động nhóm: Giáo viên chia bảng làm 2 cột (Đúng / Sai). Yêu cầu học sinh đặt các câu IF trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ: "Nếu được 10 điểm Toán, Thì mẹ thưởng gà rán, Ngược lại (Sai) thì phải học bài tiếp."

30 Phút Hoạt động 2: Cấu trúc bộ não của Hàm IF

Excel có một bộ não rất giống chúng ta, đó là hàm IF.

Công thức đầy đủ:

=IF(Điều kiện, Kết quả nếu ĐÚNG, Kết quả nếu SAI)

Ví dụ: Ô A1 đang chứa số điểm của Nam. Ta viết:
=IF(A1 >= 5, "Đậu", "Trượt")

Nghĩa là: Máy tính hãy kiểm tra ô A1. NẾU ô A1 lớn hơn hoặc bằng 5, THÌ in ra chữ "Đậu". NGƯỢC LẠI (SAI) thì in ra chữ "Trượt".

Quy tắc Vàng (Rất hay sai):

Nếu Kết quả em muốn in ra là một chữ (Text) như Đậu, Trượt, Đi chơi, Ở nhà... em BẮT BUỘC phải bọc nó trong dấu ngoặc kép "". Nếu là một con số để tính toán tiếp thì không cần bọc.

20 Phút Hoạt động 3: Bảng Dấu So Sánh

Để tạo ra một "Điều kiện", các em phải dùng các dấu so sánh sau (Giống hệt môn Toán):

Lớn hơn: > (Ví dụ: A1 > 10)
Nhỏ hơn: < (Ví dụ: B2 < 5)
Bằng: = (Ví dụ: C3 = 100)
Lớn hơn hoặc bằng: >= (Dấu lớn viết trước, dấu bằng viết sau)
Nhỏ hơn hoặc bằng: <=

20 Phút Hoạt động 4 (Nâng cao): Logic IF lồng nhau (Nested IF)

Hàm IF cơ bản chỉ phân chia thành 2 loại kết quả (Đúng / Sai). Nhưng nếu chúng ta cần phân chia thành 3 hoặc 4 loại thì sao? (Ví dụ: Xếp loại Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu).

Giải pháp: Chúng ta sẽ lồng một hàm IF khác vào phần "Kết quả nếu SAI" của hàm IF phía trước.

Công thức IF lồng 2 cấp (Phân loại 3 mức):

=IF(Điều kiện 1, Kết quả 1, IF(Điều kiện 2, Kết quả 2, Kết quả 3))

Ví dụ thực tế: Nhiệt độ (ô B5) của trạm khí tượng:

Nếu B5 >= 30 -> "Nóng"
Nếu B5 >= 20 -> "Mát mẻ"
Còn lại (< 20) -> "Lạnh"

Công thức: =IF(B5 >= 30, "Nóng", IF(B5 >= 20, "Mát mẻ", "Lạnh"))

Bí quyết tư duy: Excel sẽ kiểm tra từ trái qua phải. Chỉ khi Điều kiện 1 SAI, nó mới kiểm tra tiếp Điều kiện 2. Do đó, hãy xếp các điều kiện theo thứ tự từ lớn đến nhỏ (hoặc từ nhỏ đến lớn) để tránh bị đè điều kiện.

🌤️ Dự án Thực hành: Trạm Dự Báo Thời Tiết Thông Minh

Mục tiêu: Lập một bảng tính mà Excel tự động khuyên người dùng nên mặc gì và làm gì dựa trên nhiệt độ nhập vào.

Nhiệm vụ của Nhà Khí tượng nhí:

Lập bảng gồm 5 cột: Ngày, Nhiệt độ (°C), Trang phục, Hoạt động, Đánh giá thời tiết.
Nhập thông tin cho 7 ngày trong tuần, Nhiệt độ thay đổi (từ 15 độ đến 35 độ). Cột Nhiệt độ nằm ở cột B (dòng dữ liệu đầu tiên bắt đầu từ ô B2).
Cột Trang phục (Cột C): Viết hàm IF. Nếu Nhiệt độ nhỏ hơn (<) 20 độ, in ra chữ "Mặc áo khoác". Ngược lại in ra chữ "Mặc áo phông". Công thức tại ô C2: =IF(B2 < 20, "Mặc áo khoác", "Mặc áo phông")
Cột Hoạt động (Cột D): Viết hàm IF. Nếu Nhiệt độ lớn hơn (>) 30 độ, in ra chữ "Đi bơi". Ngược lại in ra chữ "Đi đá bóng". Công thức tại ô D2: =IF(B2 > 30, "Đi bơi", "Đi đá bóng")
Cột Đánh giá thời tiết (Cột E - Nâng cao): Viết hàm IF lồng nhau để phân chia thành 3 mức độ thời tiết dựa trên Nhiệt độ ở cột B:
- Nhiệt độ từ 30 độ trở lên -> in ra "Nóng bức"
- Nhiệt độ từ 20 độ trở lên -> in ra "Mát mẻ"
- Còn lại (dưới 20 độ) -> in ra "Lạnh giá"
- 👉 Công thức tại ô E2: =IF(B2 >= 30, "Nóng bức", IF(B2 >= 20, "Mát mẻ", "Lạnh giá"))
Dùng AutoFill kéo công thức của 3 cột xuống cho cả tuần.
Kiểm tra sự thông minh: Em thử sửa nhiệt độ của ngày Thứ Hai từ 35 độ thành 10 độ, xem cả 3 cột Trang phục, Hoạt động và Đánh giá thời tiết có tự động cập nhật không nhé!